W Polsce dostępne są bezpłatne programy profilaktyczne finansowane przez NFZ. To właśnie dzięki nim można wcześnie wykryć m.in. raka piersi, raka szyjki macicy czy raka jelita grubego. Nie każdy wie lub pamięta o tych możliwościach, a warto z nich korzystać, bo wczesne wykrycie wielu chorób to często jedyny warunek ich wyleczenia.
Zaprzątnięci leczeniem cukrzycy zapominamy niekiedy, że niestety zagrażają nam też inne choroby. Dlatego wraz z upływem lat trzeba coraz więcej uwagi przywiązywać do badań przesiewowych. Ułatwia nam to system opieki zdrowotonej, dzięki finansowaniu takich badań jak: mammografia, kolonoskopia, testy HPV HR, lipidogram, hormony tarczycy czy badanie oceniające funkcję nerek.
Dla kogo mammografia?
Mammografia to podstawowe badanie przesiewowe w kierunku raka piersi. Jest to badanie rentgenowskie piersi, które pozwala wykryć bardzo małe zmiany nowotworowe – często zanim staną się wyczuwalne podczas samobadania. W ramach programu profilaktyki raka piersi kobiety w wieku 45-74 lat mogą wykonać mammografię raz na dwa lata bez skierowania. Badanie jest dostępne w wielu placówkach medycznych, a także w mobilnych pracowniach, tzw. mammobusach. Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet. Wykryty we wczesnym stadium w wielu przypadkach jest jednak w pełni wyleczalny, dlatego regularna profilaktyka ma ogromne znaczenie.
Test HPV HR – zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego
Test HPV HR pozwala wykryć wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka, który odpowiada za większość przypadków raka szyjki macicy. Badanie polega na pobraniu materiału z szyjki macicy i analizie pod kątem obecności materiału genetycznego wirusa. Program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku 25-64 lat. Badanie można wykonać bezpłatnie w poradniach ginekologicznych współpracujących z NFZ – zazwyczaj co pięć lat w nowym schemacie badań przesiewowych. Wczesne wykrycie infekcji HPV lub zmian przedrakowych pozwala rozpocząć leczenie na etapie, gdy rozwój nowotworu można jeszcze skutecznie zatrzymać.
Kolonoskopia – czyli profilaktyka raka jelita grubego
Kolonoskopia to badanie, które pozwala dokładnie obejrzeć wnętrze jelita grubego przy użyciu specjalnej kamery. Umożliwia wykrycie zarówno zmian nowotworowych, jak i polipów, które mogą z czasem przekształcić się w raka. Z programu badań przesiewowych raka jelita grubego mogą skorzystać osoby w wieku 50-65 lat, które w ostatnich 10 latach nie miały wykonywanej kolonoskopii. Jeśli w rodzinie występował rak jelita grubego, badanie przysługuje także osobom 40-49 lat. Podczas kolonoskopii lekarz może od razu usunąć polipy, co znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu w przyszłości. Dlatego badanie jest uznawane za jedno z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki raka jelita grubego.
Program „Moje Zdrowie”
„Moje Zdrowie”to stosunkowo nowy program profilaktyczny Ministerstwa Zdrowia i NFZ, który wystartował w 2025 roku. Jego celem jest kompleksowa ocena stanu zdrowia dorosłych pacjentów oraz wczesne wykrywanie chorób cywilizacyjnych. Z programu mogą skorzystać osoby od20. roku życia. Najpierw pacjent wypełnia ankietę dotyczącą stylu życia, chorób w rodzinie czy czynników ryzyka, a następnie otrzymuje skierowanie na zestaw badań laboratoryjnych.
W pakiecie znajdują się m.in.:
• morfologia krwi,
• poziom glukozy,
• lipidogram (cholesterol i triglicerydy),
• kreatynina z oceną funkcji nerek,
• TSH,
• badanie ogólne moczu.
W zależności od wieku i wyników ankiety lekarz może zlecić także dodatkowe badania. Program ma pomóc w wykrywaniu m.in. chorób serca, cukrzycy, chorób nerek, zaburzeń tarczycy czy niektórych nowotworów, zanim pojawią się pierwsze objawy. Regularne korzystanie z badań profilaktycznych może znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych chorób i poprawić rokowania w przypadku ich wykrycia. Jak podkreśla NFZ, warto sprawdzać dostępne programy i korzystać z nich – zwłaszcza że wiele z tych badań można wykonać całkowicie bezpłatnie.
Redakcja
