Opieka nad pacjentem z cukrzycowym obrzękiem plamki (DME) nie może ograniczać się do włączenia chorego do programu lekowego, refundowanego przez NFZ. Aby leczenie było skuteczne, a jego skutki długotrwałe, muszą zostać połączone siły samego pacjenta (w przypadku osób starszych – także jego bliskich), okulisty oraz diabetologa i/lub lekarza pierwszego kontaktu.
Cukrzycowy obrzęk plamki to groźne powikłanie niedostatecznie leczonej cukrzycy, w którym dochodzi do gromadzenia płynu w centrum siatkówki (plamce), co powoduje pogorszenie ostrości wzroku i zaburzenia widzenia.
Leczenie DME – wyzwanie nie tylko dla okulisty
Leczenie cukrzycowego obrzęku plamki opiera się najczęściej na iniekcjach leków anty-VEGF do ciała szklistego. Jednak w procesie ratowania wzroku równie ważne jest wyrównanie metaboliczne cukrzycy, co jest wyzwaniem dla diabetologa i/lub lekarza pierwszego kontaktu.
Czego pacjent z DME może oczekiwać od diabetologa lub lekarza pierwszego kontaktu?
• Leczenia, które pozwoli pacjentowi osiągnąć wyrównanie metaboliczne cukrzycy, tj. osiągnąć i utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi/prawidłowe wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
• Kontroli nadciśnienia tętniczego i lipidów – te parametry są ważne dla zmniejszenia ryzyka progresji obrzęku plamki.
• Leczenie chorób nerek i zapobiegania infekcjom.
• Edukacji odnośnie takich parametrów jak kontrola masy ciała, rzucenie palenia, aktywność fizyczna.
• Monitorowania, czy pacjent zgłasza się na wizyty kontrolne do okulisty.
• Wystawiania skierowań na konsultacje i badania specjalistyczne.
Jaką rolę w opiece nad pacjentem z DME pełni okulista?
• Wykonuje iniekcje do ciała szklistego z użyciem leków anty-VEGF (leczenie pierwszego wyboru w wielu przypadkach DME) lub sterydu w postaci implantu
• Wykonuje zabiegi laseroterapii
• W razie konieczności wykonuje zabiegi chirurgiczne (witrektomia)
Okulista odgrywa kluczową rolę w rozpoznaniu cukrzycowego obrzęku plamki, kwalifikuje pacjenta do programu, rozpoczyna leczenie i prowadzi dokumentację. Diabetolog i lekarz pierwszego kontaktu wspierają leczenie poprzez optymalizację wyrównania metabolicznego cukrzycy i kontrolę chorób towarzyszących.
Praktyczne wskazówki dla pacjenta z DME
Współpraca z lekarzem prowadzącym cukrzycę i okulistą ma ogromne znaczenie, jednak punktem wyjścia jest postawa pacjenta. Jego wiedza o cukrzycy, gotowość do leczenia, stosowanie się do zaleceń. Jeśli doszło do rozwoju ciężkiego powikłania, jakim jest cukrzycowy obrzęk plamki, to można podejrzewać, że leczenie cukrzycy nie było prowadzone dostatecznie skutecznie. Dlatego trzeba zastanowić się, co sami możemy zmienić. Problemy w obrębie wzroku to też często bardzo silny impuls do tego, by bardziej zaangażować się w leczenie cukrzycy. Wszystkie powikłania tej choroby mogą być bardzo uciążliwe, jednak utrata wzroku jest tym, czego pacjenci boją się najbardziej.
Aby uniknąć najtrudniejszych scenariuszy:
• Regularnie kontroluj glikemię, dbaj o właściwe wyrównanie cukrzycy, bo bardzo poprawia to rokowania leczenia DME.
• Raz w roku (lub częściej wg zaleceń) idź na badanie okulistyczne z oceną dna oka i OCT.
• Natychmiast reaguj na nagłe pogorszenie widzenia, zniekształcenia obrazu, pojawienie się plamy w polu widzenia – to wymaga pilnej wizyty u okulisty.
• Przyjmuj leki według zaleceń, informuj lekarzy o działaniach niepożądanych i o wszelkich nowych schorzeniach.
• Jeśli stwierdzono u Ciebie cukrzycowy obrzęk plamki zapytaj okulistę, czy kwalifikujesz się do programu lekowego oraz poproś o wyjaśnienia, jak masz
z niego skorzystać.
Badania okulistyczne kluczowe przy cukrzycy
● Test Amslera – prosty, samodzielny test do badania wzroku, może pomóc w wykrywaniu różnych problemów ze wzrokiem, a następnie w monitorowaniu progresji (nie zastępuje jednak regularnych badań oka przeprowadzanych przez profesjonalistów).
● Badanie dna oka w rozszerzeniu źrenicy (oftalmoskopia).
● OCT (optyczna koherentna tomografia) – podstawowe badanie obrazowe do wykrywania i monitorowania DME (mierzy grubość siatkówki i widoczność płynu).
● Angiografia fluoresceinowa (FFA) – ocena przecieków naczyniowych i obszarów niedokrwienia; wykonywana, gdy potrzebna jest dodatkowa informacja do zaplanowania leczenia (np. laser).
Marta Wilk
