Światowy Dzień Otyłości, obchodzony co roku 4 marca, to globalna inicjatywa, która podkreśla, że otyłość to przewlekła, złożona choroba, mająca swoje korzenie zarówno w predyspozycjach biologicznych, jak i środowiskowych, społecznych oraz ekonomicznych. Nagłaśnianie problemu nadwagi i otyłości ma na celu zwiększenie świadomości, przeciwdziałanie stygmatyzacji i mobilizowanie społeczeństw do działań profilaktycznych oraz systemowych zmian w polityce zdrowotnej.
Otyłość uważana jest za jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku, obejmujących wszystkie grupy wiekowe i obszary świata. Pozytywne jest to, że rośnie świadomość faktu, że otyłość to choroba, a nie efekt „słabej woli”. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD10) ma ona kod E66,. Obecnie w odniesieniu do nadmiernej masy ciała częściej niż o „odchudzaniu” mówi się właśnie o leczeniu. Rozwój otyłości zależy od wielu czynników: genetycznych, hormonalnych, metabolicznych, psychologicznych, środowiskowych i socjoekonomicznych, o czym relatywnie niewielu zdaje sobie sprawę. Tymczasem podkreślanie złożonego, w tym medycznego charakteru otyłości okazuje się korzystne, ponieważ zmniejsza stygmatyzację, ułatwia dostęp do leczenia oraz kieruje uwagę na konieczność działań systemowych, a nie tylko indywidualnych.
Otyłość w Polsce – statystyki pozbawiają złudzeń
Najnowsze dane epidemiologicznych są alarmujące. Wynika z nich, że:
• 56% dorosłych Polek i Polaków zmaga się z nadmierną masą ciała.
• Około 9 milionów Polaków żyje z otyłością.
• Od 1990 r. odsetek dorosłych z otyłością podwoił się.
• Prognozy wskazują, że do 2035 r. ponad 35% mężczyzn i ponad 25% kobiet w Polsce będzie chorować na otyłość.
• NFZ potwierdza, że koszty leczenia powikłań otyłości rosną co roku i już dziś pochłaniają miliardy złotych ze środków publicznych.
Problem dotyczy całej populacji – średni BMI dorosłego Polaka wynosi już 27,5 kg/m², co plasuje nas w kategorii nadwagi, a duża część osób przekracza próg otyłości. Równie niepokojące są dane dotyczące najmłodszych:
• Odsetek nastolatków z otyłością od 1990 r. wzrósł czterokrotnie.
• Otyłość dotyczy 9% polskich nastolatków (dane NIK za lata 2020-2022).
• Jednak w 2023 r. Ministerstwo Zdrowia szacowało, że aż 15% dzieci ma otyłość.
• Trendy wskazują na dalszy wzrost w kolejnych dekadach.
Dzieci z otyłością bardzo często pozostają z nią także w dorosłości, co naraża je na liczne choroby przewlekłe, takie jak: cukrzyca typu 2, nadciśnienie, bezdech senny czy choroby stawów.
Jak to się stało?
Otyłość jest dzisiaj epidemią, nie tylko w odległej Ameryce, ale też w Polsce. Na jej rozwój miało i ma wpływ wiele czynników, z których najważniejsze to siedzący tryb życia oraz zmiany w diecie, w tym dostęp do żywności wysokoprzetworzonej. Szczupłej sylwetce nie sprzyja urbanizacja, która ogranicza aktywność fizyczną, nierówności społeczne i ekonomiczne – tanie jedzenie to jedzenie bogate w cukier i tłuszcze nasycone a także brak niekiedy elementarnej wiedzy na temat zasad zdrowego trybu życia – edukacja żywieniowa i zdrowotna pozostają zaniedbywana zarówno w rodzinach, jak i na poziomie szkoły.
Każdy ma rolę do odegrania
Inicjatywy takie jak Światowy Dzień Otyłości przypominają nam, że w walce z tą epidemią każdy z nas ma rolę do odegrania. Każdy z nas codziennie dokonuje wyborów żywieniowych dla siebie i swoich bliskich, każdy poprzez swój styl życia ma szansę promować prozdrowotne nawyki chociażby w gronie rodziny i znajomych, wielu z nas może szerzyć cenną wiedzę o zdrowym odżywianiu, aktywności fizycznej czy zapobieganiu cukrzycy typu 2 w mediach społecznościowych.
Aby przełamać epidemią nadwagi i otyłości konieczne są różnorodne inicjatywy, począwszy od działań edukacyjnych aż po zwiększenie dostępu chorych do leczenia otyłości. Za kampaniami społecznymi dotyczącymi zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej powinny iść regulacje ograniczające dostępność słodzonych napojów i niezdrowej żywności w szkołach oraz przestrzeniach publicznych. Leczenie otyłości wymaga wsparcia dietetycznego i psychologicznego, aby było ono możliwe i dostępne w ramach NFZ konieczne jest rozszerzenie programu studiów medycznych o psychodietetyków czy edukatorów zdrowotnych skoncentrowanych na zagadnieniach redukcji masy ciała.
Dla osób z cukrzycą typu 2 otyłość to często główna przyczyna choroby metabolicznej. Diabetycy jak mało kto rozumieją, że nadmierna masa ciała to ledwie wierzchołek góry lodowej – przyczyna wielu innych schorzeń. Dlatego też Polskie Stowarzyszenie Diabetyków tak aktywnie angażuje się w edukacje i profilaktykę otyłości. W naszych wspólnym interesie jest, by zatrzymać rozwój tej epidemii, a przez to ograniczyć też liczbę zachorowań na cukrzycę typu 2.
Redakcja
