Diagnostyka nefropatii cukrzycowej opiera się na badaniach laboratoryjnych (mocz i krew) pod kątem występowania mikroalbuminurii, makroalbuminurii lub białkomoczu oraz oceny przesączenia kłębuszkowego GFR.
Nefropatia cukrzycowa (inaczej cukrzycowa choroba nerek) zalicza się do przewlekłych powikłań cukrzycy o charakterze mikropatycznym. Występujące przy cukrzycy hiperglikemie uszkadzają małe naczynia krwionośne w strukturach nerek, w efekcie czego stają się one przepuszczalne dla białka, które zaczyna się pojawiać w moczu, a z czasem dochodzi do stwardnienia kłębuszków nerkowych oraz włóknienia miąższu nerek, co prowadzi do ich niewydolności.
Badanie moczu to element samokontroli cukrzycy
Nefropatia cukrzycowa to choroba, które w pierwszej fazie występowania (która może trwać nawet kilka lat) nie daje żadnych objawów. Uszkodzenie nerek powodowane hiperglikemią stwierdzić można jedynie w badaniu laboratoryjnym moczu. To dlatego pacjentom chorującym na cukrzycę typu 1 i typu 2, bez stwierdzonej nefropatii, zaleca się wykonywanie badania moczu raz w roku. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, skierowanie na badanie moczu powinni dostawać pacjenci z cukrzycą typu 2 od momentu jej zdiagnozowania, a pacjenci z cukrzycą typu 1 po raz pierwszy po pięciu latach od diagnozy. Najwygodniej jest zbadać stężenia albumin w porannej próbce moczu, choć nie wyklucza się także badania w dobowej zbiórce moczu. Kluczową kwestią w badaniu moczu jest to, czy i w jakiej ilości pojawiają się w nim białka o małej masie (albuminy) lub czy w moczu występują większe cząsteczki białka (jawny białkomocz). Aby stwierdzić nefropatię cukrzycową należy wynik dodatni (czyli obecność w moczu albumin lub białka ) potwierdzić w dwóch kolejnych badaniach wykonanych w przeciągu 3-6 miesięcy od pierwszego.
Interpretacja wyniku badania moczu pod kątem albuminurii
| Współczynnik albumina/kreatynina μg/mg |
Wydalania albumin (AER) μg/min. |
Wydalanie albumin (AER) Mg/24 h |
|
| Normoalbuminuria | Poniżej 30 | Poniżej 20 | Poniżej 20 |
| Mikroalbuminuria | 30-299 | 20-200 | 20-300 |
| Makroalbuminuria | Od 300 | Powyżej 200 | Powyżej 300 |
Albuminy w moczu
Badanie w kierunku albumin powinno być poprzedzone badaniem ogólnym moczu. Wykonuje się je, aby wykluczyć zakażenie dróg moczowych oraz jawny białkomocz. Jeśli w moczu znajduje się białko, i nie wynika ono z zakażenia, wówczas stwierdza się bardziej zaawansowane stadium nefropatii i nie ma już potrzeby określania albumin. Jeśli badanie ogólne moczu nie wskazuje nieprawidłowości, można zbadać mocz pod kątem albuminurii. Ocenę albuminurii można przeprowadzić na trzy sposoby:
• Stężenia albumin i kreatyniny bada się w jednorazowo zebranej zbiórce moczu (np. mocz poranny) i wylicza się wskaźnik albumina/kreatynina
• Stężenie albumin oznacza się w próbce moczu ze zbiórki 24-godzinnej, a następnie wylicza się szybkość wydalania albuminy (AER) wyrażonej w mg/24h lub μg/min
• Stężenie albuminy oznacza się w próbce moczu ze zbiórki 4-godzinnej (czas musi być obliczony co do minuty), a następnie oblicza się szybkość wydalania albumin AER w μg/min.
Najlepszym sposobem oceny wydalania albuminy jest pierwszy z wymienionych, ponieważ wyklucza ryzyko nieprawidłowo przeprowadzonej zbiórki moczu, co może zafałszować wynika badania.
Przesączanie kłębuszkowe
Drugim elementem diagnostyki nefropatii cukrzycowej jest ocena przesączania kłębuszkowego (GFR). Przesączanie powinno być oceniane raz w roku u wszystkich chorych na cukrzycę, także tych nie mających mikroalbuminurii. Wynika to z faktu, że obniżenie GFR może wystąpić u chorych z prawidłowym wydalaniem albuminy.
Wartość GFR oblicza się korzystając ze specjalnych wzorów, gdzie najważniejszym parametrem jest stężenie kreatyniny w surowicy krwi. Najczęściej stosuje się tzw. wzór MDRD, gdzie poza stężeniem kreatyniny należy podać wiek, płeć oraz rasę pacjenta.
GFR – normy
• GFR ≥90 ml/min/1,73 m² – wynik prawidłowy
• GFR 60–89 ml/min/1,73 m² – podejrzenie upośledzenia czynności nerek, wymaga weryfikacji lekarza
• GRF <60 ml/min/1,73 m² – oznacza upośledzenie czynności nerek
• GFR <30 ml/min/1,73 m² – poważna niewydolność nerek
Uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy postępuje w czasie. Badania, które wskazują na uszkodzenie nerek powtarzane regularnie wskazują też na progres choroby lub jej zahamowania. Najważniejsze jest to, że przy wdrożeniu odpowiedniego leczenia oraz modyfikacji stylu życia można spowolnić rozwój cukrzycowej choroby nerek, a nawet całkowicie go zatrzymać.
Martyna Kalita
