Większość powikłań cukrzycy, w tym te w obrębie wzroku, rozwijają się skrycie, nawet przez lata nie dając żadnych objawów. A to usypia naszą czujność, bo wydaje nam się, że skoro nie mamy dolegliwości bólowych oraz widzimy prawidłowo, to ryzyko retinopatii nas nie dotyczy. Niestety nic bardziej mylnego.
U każdego, kto choruje na cukrzycę mogą rozwinąć się powikłania w obrębie wzroku. Zwykle retinopatia jest pierwszym powikłaniem mikronaczyniowym, po niej niestety często pojawiają się kolejne, zarówno w obrębie małych, jak i dużych naczyń krwionośnych. Na rozwój tego powikłania wpływ ma nie tylko kontrola metaboliczna cukrzycy, czyli to jakie mamy cukry, ale też szereg innych czynników, na które nie zawsze mamy wpływ.
Retinopatia a cukrzycowy obrzęk plamki
Retinopatia cukrzycowa dotyczy około 30% chorych. Udowodniono, że po 20 latach trwania cukrzycy u około 99% pacjentów chorych na cukrzycę typu 1 oraz u 60% pacjentów chorych na cukrzycę typu 2 rozwiną się cechy retinopatii cukrzycowej. Oczywiście, choroba ta może mieć różne nasilenie. Wyróżnia się retinopatię prostą oraz proliferacyjną, bardziej zaawansowaną. Postać prosta, to zmiany, które nie grożą jeszcze utratą wzroku, mogą się wycofać, kiedy pacjent np. zintensyfikuje leczenie cukrzycy. Postać proliferacyjna oznacza utrwalone zmiany i bardziej poważnym charakterze, które wymagają nie tylko stabilizacji glikemii, ale też podjęcia odpowiednich działań, np. laseroterapii siatkówki.
Cukrzycowy obrzęk plamki (DME) to stan, który może rozwinąć się w każdym stopniu zaawansowania retinopatii cukrzycowej, choć najczęściej dotyka pacjentów z bardziej zaawansowanym powikłaniem. Obrzęk plamki powstaje, gdy w przebiegu cukrzycy dochodzi do pogrubienia siatkówki związanego z gromadzeniem się płynu w jej warstwach wewnętrznych. Pochodzi on z nieszczelnych, uszkodzonych w przebiegu cukrzycy naczyń, czemu bardzo często towarzyszą zaburzenia mikrokrążenia i tworzenie obszarów niedokrwienia. Szacuje się, że w Polsce problem DME dotyczy około 160 tysięcy osób.
Cukrzycowy obrzęk plamki zalicza się zatem do retinopatii cukrzycowej, ale bardzo ważne jest, żeby został prawidłowo rozpoznany, aby móc rozpocząć leczenie, które może uchronić pacjenta przed utratą wzroku i które jest w pełni refundowane.
Czynniki ryzyka powikłań
Wystąpienie oraz progresja retinopatii cukrzycowej oraz DME jest ściśle związana z czynnikami ogólnoustrojowymi, do których zalicza się:
• czas trwania choroby,
• stopień kontroli metabolicznej wyrażony wartością hemoglobiny glikowanej (HbA1c),
• nadciśnienie tętnicze,
• hiperlipidemię,
• ciążę,
• starszy wiek,
• stan po transplantacji nerki,
• obturacyjny bezdech senny,
• obecność nefropatii.
O ile możemy zadbać o cukry, o tyle nie mamy wpływu na czas trwania choroby, bardzo trudno jest też przy cukrzycy typu 2 uniknąć nadciśnienia i hiperlipidemii. Tak naprawdę każde powikłanie cukrzycy, nawet tak wydawałoby się niezwiązane z oczami jak choroby układu krążenia czy stopa cukrzycowa są czynnikami ryzyka retinopatii i DME. Dlatego, jeśli zastanawiamy się, czy jesteśmy w grupie ryzyka, musimy brać pod uwagę nasz całościowy stan zdrowia, a nie tylko aktualne wyrównanie cukrzycy.
Nadzieja we wczesnej diagnozie
Aby minimalizować ryzyko problemów ze wzrokiem z powodu cukrzycy należy nie tylko dbać o prawidłowe glikemia, ale też regularnie odwiedzać okulistę. Im wcześniej zostaną wykryte zmiany i zostanie wprowadzone odpowiednie leczenie, tym większa szansa na zahamowanie choroby i zachowanie wzroku. Powikłania w obrębie wzroku to jedne z nielicznych, których w żaden sposób nie wykryje diabetolog czy lekarz pierwszego kontaktu. Dlatego nawet jeśli nam się wydaje, że wszystko jest w porządku, należy raz w roku zgłosić się na badanie kontrolne do okulisty. Bo wcześnie wykryty zmiany w oczach są najczęściej całkowicie odwracalne.
Nawet w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki, który jest poważnym powikłaniem, wprowadzenie specjalistycznego leczenia daje ogromne szanse na zachowanie widzenia. I jest to jeden z przełomów w okulistyce diabetologicznej, bo powikłanie to do tej pory było jedną z głównych przyczyn utraty wzroku u osób z cukrzycą.
