W grudniu z inicjatywy Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków odbył się webinar poświęcony zagadnieniu zaburzeń odżywiania w chorobach przewlekłych. Jak przekonywał ekspert tego spotkania, pediatra i gastrolog dr n. med. Michał Brzeziński istnieje wiele zbieżności pomiędzy zaburzeniami odżywiania a nadwagą i otyłością oraz problemy te mogą się wzajemnie przenikać.
Obecnie bardzo dużo mówi się o epidemii nadwagi i otyłości, które diagnozowane są w coraz młodszych grupach, w tym także u dzieci. Ale podobnie ważnym zagadnieniem są zaburzenia odżywiania, które najczęściej są formą kontrolowania masy ciała, nie zawsze skuteczną. Można zatem mówić o dwóch epidemiach – otyłości oraz zaburzeń odżywiania, które mogą występować także u osób chorujących na cukrzycę typu 1 i 2. Co najciekawsze, choć wydawałoby się, że są to dwa skrajnie różne stany, badania naukowe pokazują, że wiele ich łączy.
Przykładowo, jedną z cech wspólnych jest nieprawidłowy stosunek do jedzenia. Zarówno u osób z nadwagą i otyłością, jak i u tych z zaburzeniami odżywiania jedzenie wiąże się z emocjami. Tymczasem jedzenie powinno karmić nasze ciało, nie nasze emocje.
Rodzaje zaburzeń odżywiania
Istnieje kilka typów zaburzeń odżywiania:
• Kompulsywne objadanie się – to okresowe przyjmowanie większej ilości pokarmów, najczęściej tzw. śmieciowego jedzenia; wiąże się z utratą kontroli nad jedzeniem, co wiąże się z późniejszym poczuciem winy, nie występują mechanizmy takie jak wymioty.
• Bulimia – to okresowe napady objadania się połączone z zachowaniami kompensacyjnymi, w postaci wymiotów, przyjmowania środków przeczyszczających, intensywnych ćwiczeń fizycznych, stosowania głodówek itp.).
• Anoreksja – jadłowstręt psychiczny, unikanie jedzenia, obsesyjne liczenie kalorii, zaburzony obraz siebie, postrzeganie siebie jako osoby otyłej, nawet jeśli tak naprawdę waga wskazuje na niedożywienie.
Specyficznym zaburzeniem odżywiania jest diabulimia, czyli zaburzenie występujące wyłącznie u osób z cukrzycą typu 1, które polega na celowym pomijaniu lub zaniżaniu dawek insuliny, aby uniknąć przyrostu masy ciała. Diabulimia jest szczególnie niebezpieczna, bo poza ryzykiem wyniszczenia organizmu z powodu niedożywienia, może przyspieszyć rozwój powikłań naczyniowych, wynikających z hiperglikemii.
Korelacje pomiędzy zaburzeniami odżywiania a chorobą otyłościową
Zaburzenia odżywiania i choroba otyłościowa mają ze sobą wiele wspólnego. Najprostsza korelacja to taka, że jedzenie kompulsywne może prowadzić do nadmiernej masy ciała. Statystyki pokazują, że u osób z otyłością napadowe jedzenie jest wielokrotnie częstsze niż w populacji ogólnej. Często przy nadwadze i otyłości rozpoznaje się też bulimię, która może być pierwszą przyczyną nadmiernego przybierania na wadze. W ramach próby redukcji masy ciała pacjenci zaczynają stosować restrykcyjne diety, a nie są w stanie im sprostać, „łamią się” i zaczynają się objadać, po czym mają ogromne poczucie winy, które chcą zagłuszyć prowokując wymioty. Jednak mimo wymiotów w bulimii bilans kaloryczny często pozostaje dodatni, co przekłada się na przyrost masy ciała. Dodatkowe napadowe jedzenie na zmianę z restrykcjami żywieniowymi rozregulowują ośrodek głodu i sytości.
Cechą wspólną osób z zaburzeniami odżywiania oraz nadmierną masą ciała jest też emocjonalny stosunek to jedzenia. To nie głód skłania ich do sięgnięcia po jedzenie i nie sytość jest sygnałem, że należy odejść od stołu, ale emocje. W obydwu zaburzeniach w ramach terapii konieczna jest zmiana stosunku do jedzenia, z emocjonalnego na „racjonalny” – kiedy żywność jest traktowana wyłącznie jako pokarm dla ciała, a nie np. „nagroda” po ciężkim dniu.
Czynniki ryzyka zburzeń odżywiania u osób z cukrzycą
• Presja kontroli masy ciała i glikemii – częste ważenie, liczenie kalorii i węglowodanów mogą wzmacniać nadmierną kontrolę nad jedzeniem lub prowadzić do napadowego objadania się.
• Hipoglikemie i wahania glikemii zwiększają głód i skłonność do napadów jedzenia.
• Obciążenie chorobą przewlekłą w połączeniu z lękiem o swoje zdrowie czy próbami utrzymywania „idealnych cukrów” są ogromnym obciążeniem emocjonalnym, co może prowadzić do zaburzeń odżywiania (bo temat jedzenia jest w cukrzycy bardzo obecny i ważny).
Ponieważ problem zaburzeń odżywiania nie jest jeszcze dobrze rozpoznawalny, nawet przez lekarzy, warto wiedzieć, na jakie sygnały ostrzegawcze trzeba zwracać uwagi. Za sygnały ostrzegawcze uznaje się:
• Duże wahania glikemii bez jasnej przyczyny.
• Wysokie HbA1c mimo deklarowanego prawidłowego leczenia cukrzycy.
• Częste hiperglikemie po epizodach objadania się, ukrywanie jedzenia, wstyd związany z jedzeniem, nie tylko nadmiernym.
• Nienaturalna koncentracja na wadze, unikanie wizyt u diabetologa, sprzeczne informacje o dawkach insuliny/glikemiach.
• U osób z cukrzycą typu 1 – częste ketony bez infekcji, niewyjaśniona utrata masy, zapach acetonu z ust.
Poniżej nagranie webinaru:
Redakcja
