W poprzednich odcinkach cyklu „Zioła a cukrzyca” omówione zostało znaczenie owoców morwy białej, kory cynamonowca i korzenia ashwagandy w terapii cukrzycy typu 2. W ramach kontynuacji tego cyklu w tym miesiącu skupimy się na czarnej jagodzie i kozieradce, po które osoby z cukrzycą także często sięgają. Raz jeszcze podkreślimy kwestię bezpieczeństwa terapii z zastosowaniem preparatów ziołowych.
Czarna jagoda
Na liście preparatów ziołowych stosowanych przed laty w terapii cukrzycy typu 2 jest czarna jagoda czyli borówka czernica. W ziołolecznictwie wykorzystywane są nie tylko jej owoce (jagody) ale również liście. Zbieranie liści borówki zaleca się pod koniec lata i wczesną jesienią.
Jaki wpływ na metabolizm glukozy i tłuszczów wywiera czarna jagoda ?
Pozytywne działanie czarnej jagody było obserwowane od lat. Jednak mechanizm jej działania został poznany stosunkowo niedawno. Przyjmowanie czarnych jagód zmniejsza oksydację lipidów i poprawia wrażliwość na insulinę. Czarne jagody zawierają silne antyoksydanty, które neutralizują wolne rodniki. Ma to znaczenie dla chorób neurodegeneracyjnych, chorób układu sercowo-naczyniowego oraz nowotworów. To ważne również z tego powodu, że zagrożenie chorobami nowotworowymi jest wyższe u osób z cukrzycą typu 2 np. rakiem jelita grubego, rakiem pierwotnym wątroby.
Insulinooporność odgrywa istotną rolę w rozwoju cukrzycy typu 2 i często kojarzy się z otyłością androidalną (trzewną). W jednym z badań klinicznych wykazano, że spożywanie przez osoby z cukrzycą typu 2 lub otyłością 450 g czarnych jagód dziennie przez 6 tygodni związane było z zmniejszeniem oporności na insulinę.
Jaki wpływ ma czarna jagoda u osób z cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem tętniczym?
U ponad 70% osób z cukrzycą typu 2 stwierdzane jest nadciśnienie tętnicze. Stanowi to dodatkowy czynnik ryzyka zawału serca, udaru mózgu, niewydolności krążeniowej. Czarna jagoda korzystnie wpływa na ciśnienie tętnicze krwi. Wykazano, że jej stosowanie zmniejsza zarówno skurczowe jak i rozkurczowe ciśnienie tętnicze.W diecie cukrzycowej istotne jest zwracanie uwagi na indeks glikemiczny (IG). W przypadku czarnej jagody warto podkreślić, że indeks glikemiczny jest stosunkowo niski i wynosi poniżej 55, a 100 g owoców czarnej jagody dostarcza 45 kalorii.
Kozieradka
Innym ważnym składnikiem preparatów pochodzenia ziołowego o potencjalnym antycukrzycowym działaniu są nasiona kozieradki. Kozieradka pospolita to jednoroczna roślina znana od ponad 5000 lat, uprawiana w różnych krajach świata. Nasiona kozieradki są bogate w rozpuszczalny błonnik pokarmowy, białko, witaminy m.in. kwas askorbinowy (witamina C), β-karoten (prowitamina A), tiaminę (witamina B1), ryboflawinę (witamina B2) i kwas foliowy, a także zawierają różne typy alkaloidów, flawonoidów i saponin.
W jaki sposób substancje zawarte w nasionach kozieradki mogą działać przeciwcukrzycowo?
Jednym z mechanizmów jest hamowanie aktywności enzymów odpowiedzialnych za trawienie złożonych węglowodanów np. alfa-amylazy i ograniczenie wchłaniania skrobi i glukozy. Drugi mechanizm stanowi opóźnienie opróżniania żołądka i spowolnianie tempa wchłaniania glukozy poposiłkowej.
Czy kozieradka może wpływać na wydzielanie insuliny?
Interesujące jest, że kozieradka może wzmacniać działanie hormonu jelitowego zwanego GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu 1) na jego receptory. Hormon ten odgrywa ważną rolę w regulacji wydzielania insuliny. Badania wykazały, że hydroksyizoleuzyna – aminokwas obecny w nasionach kozieradki, zwiększa wydzielane insuliny.
Czy kozieradka może obniżać poziom glukozy we krwi na czczo?
U części osób z stanem przedcukrzycowym lub cukrzycą problemem jest poranna hiperglikemii (czasami poziom glukozy na czczo jest nawet wyższy niż po posiłkach). Wykazano, że kozieradka może regulować aktywność kluczowych enzymów odpowiedzialnych za proces syntezy wątrobowej glukozy tzw. glukoneogenezę, a tym samym obniżać poziom cukru na czczo.
Bezpieczeństwo ziołoterapii
Mówiąc o stosowaniu ziół w kuracji różnych schorzeń nie można nie wspomnieć legendarnego propagatora leczenia ziołami Jana Biegańskiego, który w swoim poradniku „Ziołolecznictwo” z 1948 r. przedstawiając zalety terapii ostrzegał przed możliwymi zagrożeniami, ryzykiem zatrucia i działaniami niepożądanymi wielu ziół na przykład ziemowita jesiennego będącego źródłem kolchicyny stosowanej w leczeniu dny moczanowej. Sięgając po preparaty ziołowe należy pamiętać, że nie stanowią one alternatywy sprawdzonej terapii farmakologicznej np. flozyną, metforminą a jedynie mogą być jej uzupełnieniem.
Warto podkreślić też znaczenie interakcji ziół z lekami, na przykład nasilenie działanie leków przeciwkrzepliwych pod wpływem dziurawca zwyczajnego, zmiana siły działania statyn przy równoczesnym spożywaniu soku grejpfrutowego. Jednocześnie przedawkowanie preparatu roślinnego może być związane z nasilonym działanie toksycznym. Wiele ziół jest przeciwwskazanych w ciąży i w okresie karmienia piersią. W przypadku preparatów roślinnych warto zasięgnąć opinii lekarskiej aby uniknąć negatywnych efektów ich działania lub nieprzewidzianych interakcji.
Dr med. Irina Bosek – diabetolog
Dr med. Roman Kuczerowski – diabetolog
