Cukrzyca typu 2 jest zaliczana do chorób metabolicznych, podobnie jak otyłość, dyslipidemia, dna moczanowa czy osteoporoza. A skoro istnieją choroby metaboliczne to warto zastanowić się, czym w ogóle jest zdrowie metaboliczne i czy mamy na nie jakikolwiek wpływ.
Często słyszymy, że ktoś ma prawidłową masę ciała, bo ma „dobry metabolizm” albo, że w okresie menopauzy „metabolizm zwalnia”, co skutkuje dodatkowymi kilogramami. Sprowadzanie metabolizmu do masy ciała jest jednak daleko idącym uproszczeniem. Zdrowie metaboliczne należy rozumieć szerzej – jako stan równowagi, w którym organizm sprawnie zarządza energią, glukozą, insuliną, lipidami, ciśnieniem tętniczym, stanem zapalnym i regeneracją. O zdrowym metabolizmie mówimy wtedy, gdy organizm prawidłowo wykorzystuje i przetwarza energię z węglowodanów i tłuszczów, korzysta z białka, jako składnika do budowy i odbudowy tkanek, utrzymuje stabilną glikemię przy prawidłowym wydzielaniu insuliny, a jego układ krążenia, wątroba, mięśnie i tkanka tłuszczowa funkcjonują w dobrej równowadze.
Wskaźniki, którymi monitoruje się zdrowie metaboliczne to:
• Stężenie glukozy we krwi – glukoza na czczo nie powinna przekraczać 99 mg/dl. Jeśli wynik jest wyższy, wskazuje na rozpoznanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej, czyli stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy,
• Frakcje lipidogramu – cholesterol całkowity oznaczany we krwi nie powinien być wyższy nić 190 mg/dl. W tym przypadku jednak ważniejszy jest podział na frakcje HDL (mężczyźni powyżej 40 mg/dl, kobiety powyżej 45-50 mg/dl) i LDL (w zależności od stanu zdrowia, norma ogólna poniżej 115 mg/dl, norma dla osób z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym poniżej 55 mg/dl).
• Obwód w talii – świadczy o rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej w organizmie. Nadmiar tzw. tłuszczu trzewnego to znak rozpoznawczy wielu chorób metabolicznych. Stąd tak ważne jest, aby parametr ten nie był wyższy niż 80 cm u kobiet i 95 cm u mężczyzn.
• BMI – informuje, czy masa ciała jest prawidłowa.
• Ciśnienie tętnicze krwi, optymalnie poniżej 120/80 mmHg.
W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że jeśli powyższe parametry są w normie, to zdrowie metaboliczne jest w dobrej kondycji. Kiedy pojawiają się nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych lub kiedy masa ciała niebezpiecznie rośnie, wówczas przestajemy mówić o zdrowiu, a zaczynami diagnozować choroby metaboliczne. Przykładem takiej choroby jest chociażby otyłość, która nie jest już traktowana jako kwestia wyglądu lub stylu życia, ale jak poważna choroba, która prowadzi do wielu kolejnych problemów zdrowotnych.
Organizm to całość
Metabolizm jest powiązany z kluczowymi narządami i układami organizmu – sercem, naczyniami krwionośnymi, mózgiem, układem odpornościowym i wątrobą. Zależność tę doskonale widać na przykładzie cukrzycy typu 2. Brak równowagi w obrębie gospodarki węglowodanowej i hormonalnej (insulina) skutkuje rozwojem przewlekłych powikłań, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, choroby drobnych naczyń krwionośnych (retinopatia, nefropatia, neuropatia), czy stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z dysfunkcją metaboliczną (MASH). Nadmiar cholesterolu LDL, który dotyczy kilku milionów Polaków, jest główną przyczyną rozwoju miażdżycy i prowadzi do incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak udar czy zawał. Równie ważnymi czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są nadciśnienie tętnicze i otyłość. Łatwo zauważyć, że choroby metaboliczne to praprzyczyna chorób układu krążenia, a te są głównym „zabójcą” współczesnego człowieka.
Warto też zauważyć, że zaburzenia w obrębie metabolizmu są wspólnym mianownikiem takich schorzeń jak miażdżyca, cukrzyca typu 2, otyłość czy nadciśnienie tętnicze, a to tłumaczy fakt, dlaczego choroby te tak często współwystępują ze sobą. Można zatem powiedzieć, że lekceważenie zdrowia metabolicznego skutkuje nie pojedynczymi chorobami, ale całą lawiną konsekwencji zdrowotnych. Wielochorobowość to duże wyzwanie, zarówno dla samego pacjenta, jak i dla całego systemu opieki zdrowotnej.
Czy mamy wpływ na zdrowie metaboliczne?
Choroby metaboliczne to w znakomitej większości choroby cywilizacyjne, czyli takie na które sami pracujemy niezdrową dietą i mało aktywnym trybem życia. A to oznacza, że mamy wpływ na ich rozwój, czyli mamy wpływ na nasze zdrowie metaboliczne. Można zadać sobie pytanie, czy ten wpływ jest aktualny, kiedy już chorujemy np. na cukrzycę lub otyłość? Jak najbardziej tak. Część chorób metabolicznych może się wycofać, inne można skutecznie kontrolować. Będziemy o tym szczegółowo pisać w kolejnych numerach naszego Biuletynu, w cyklu poświęconym zdrowiu metabolicznemu.
Marcelina Mazur
Grant edukacyjny Boehringer Ingelheim
