Paradoks otyłości u diabetyków to mit
29 stycznia 2014
Po co nam wymienniki?
31 stycznia 2014

Neuropatia cukrzycowa

Neuropatia cukrzycowa, czyli zaburzenie funkcji nerwów, to jedno z najczęściej występujących powikłań cukrzycy. Pojawia się ona u prawie połowy pacjentów z cukrzycą i należy do groźnych powikłań, prowadzących m.in. do zespołu stopy cukrzycowej oraz zwiększonego ryzyka nagłego zgonu.

Najważniejszy czynnik doprowadzający do rozwoju neuropatii to długotrwale utrzymujący się podwyższony poziom glukozy we krwi (hiperglikemia). Glukoza przenika do komórek nerwowych w sposób niezależny od insuliny, a więc w warunkach hiperglikemii znaczne ilości glukozy dostają się do neuronów i uruchamiają boczne (patologiczne) tory metaboliczne, nieistotne u osób z prawidłowym poziomem cukru. Poza tym dochodzi również do zaburzeń funkcji naczyń krwionośnych odżywiających nerwy (skurcz naczyń, zmniejszenie ich przepuszczalności), co powoduje niedokrwienie nerwów. Prowadzi to do uszkodzenia i utraty osłonek nerwów (tzw. demielinizacji) i zaniku włókien nerwowych, a w miarę postępu choroby także komórek nerwowych. Inne czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia i nasilenia neuropatii u pacjentów z cukrzycą, to m.in. palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu.

Neuropatia może dotyczyć zarówno nerwów ruchowych, czuciowych, jak i autonomicznych (odpowiedzialnych za funkcjonowanie narządów wewnętrznych, m.in. pracę serca, przewodu pokarmowego). W związku z tym objawy neuropatii w przebiegu cukrzycy mogą być bardzo różnorodne. Możemy ją podzielić na obwodową (dotyczy części ruchowej i czuciowej układu nerwowego) oraz autonomiczną. Zaburzenie funkcji może dotyczyć pojedynczego nerwu – mówimy wówczas o neuropatii ogniskowej, może też być postać rozsiana, wieloogniskowa – tzw. polineuropatia. Najczęściej występującą postacią jest symetryczna polineuropatia dystalna (czuciowo-ruchowa). Objawy dotyczą dalszych części kończyn dolnych (stóp), rzadziej dalszych części kończyn górnych (dłonie) i kończyn dolnych powyżej kostki, występują symetrycznie (w obu kończynach). Możemy je podzielić na dwa rodzaje: objawy dodatnie i ujemne.

Objawy dodatnie to występowanie wrażeń czuciowych o różnym nasileniu, najczęściej jest to mrowienie, drętwienie, cierpnięcie, uczucie zimnych stóp pomimo prawidłowej ich temperatury. W stanach bardziej zaawansowanych pojawia się piekący, przeszywający ból w obrębie stóp i przednich powierzchni podudzi, najczęściej wieczorem i w godzinach nocnych. Występuje również zjawisko allodyni, czyli odczuwania jako bólu innego rodzaju bodźców, np. lekkiego dotyku (ból może sprawiać kontakt z pościelą, ubraniem).

Druga grupa objawów – objawy ujemne – charakteryzuje upośledzenie odczuwania dotyku, temperatury, wibracji, bólu. Wiąże się to ze zwiększonym ryzykiem mechanicznego (np. nieodczuwalnie stąpnięcia na ostry przedmiot, niewyczuwanie kamyka w bucie) lub termicznego (np. zbyt wysoka temperatura wody w czasie kąpieli) urazu stopy. Powtarzające się, niewyczuwalne urazy mogą prowadzić do uszkodzenia stopy i powstania owrzodzenia, które u pacjentów z neuropatią nie daje dolegliwości bólowych. W wyniku uszkodzenia nerwów ruchowych dochodzi do osłabienia siły mięśniowej oraz zaników mięśni i ograniczenia ruchomości w stawach, co prowadzi do zniekształcenia stóp (palce są przykurczone i zgięte, a łuk stopy podwyższony). Podczas chodzenia zwiększa się nacisk na przodostopie, co prowadzi do tworzenia zrogowaciałych warstw, tzw. modzeli.

Neuropatii obwodowej bardzo często towarzyszy neuropatia układu autonomicznego, który odpowiada za pracę narządów wewnętrznych (serca, przewodu pokarmowego, gruczołów potowych), objawy zależą od zajęcia poszczególnych układów i narządów. Najczęściej dochodzi do zajęcia układu sercowo-naczyniowego, pokarmowego i moczowo-płciowego, co objawia się m.in. przyśpieszeniem akcji serca, nagłymi spadkami ciśnienia tętniczego przy zmianie pozycji ciała (tzw. hipotonia ortostatyczna), brakiem odczuwania bólu przy niedokrwieniu serca, zaburzeniami wzwodu oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień – naprzemiennie biegunki i zaparcia. Neuropatia autonomiczna prowadzi również do nieodczuwania objawów hipoglikemii oraz zaburzeń wydzielania potu. Charakterystyczna jest wzmożona potliwość w górnej części ciała (np. napadowe wydzielanie potu podczas posiłku), przy jednoczesnym zmniejszonym wydzielaniu potu w dolnej części ciała (suchość stóp).

Neuropatia cukrzycowa znacznie pogarsza jakość życia i stwarza wiele zagrożeń (m.in. rozwój stopy cukrzycowej, zwiększone ryzyko nagłego zgonu), dlatego ważne jest wczesne jej zdiagnozowanie i leczenie. Badania w kierunku neuropatii powinny być wykonywane u pacjentów z cukrzycą co najmniej raz w roku. W zapobieganiu rozwojowi i leczeniu neuropatii najistotniejsze znaczenie ma jak najlepsze wyrównanie cukrzycy, przy jednoczesnym unikaniu hipoglikemii oraz zaprzestanie palenia tytoniu i utrzymywanie prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego oraz cholesterolu. Leczenie farmakologiczne jest trudne (współczesna medycyna nie dysponuje lekami, które znacząco i trwale poprawiają czynność uszkodzonych nerwów). W leczeniu przyczynowym najczęściej stosuje się preparaty kwasu alfa-liponowego, benfotiaminę, leki z grupy inhibitorów ACE.

Autor artykułu: dr n. med. Elżbieta Luchowska

Źródło: http://bibliotekadiabetyka.pl/artykuly/neuropatia-cukrzycowa/10

« Strona główna