List z Ministerstwa Zdrowia od Sekretarza Stanu Jarosława Pinkasa
8 grudnia 2016
Obchody Światowego Dnia Walki z Cukrzycą w Drzewicy
9 grudnia 2016

Jaka insulina bazalna w cukrzycy typu 2?

Cukrzyca typu 2 jest chorobą postępującą. Oznacza to, że aby utrzymać dobre stężenie glukozy niezbędne jest stopniowe zwiększanie liczby i dawek leków doustnych. Mimo takiego postępowania, zwykle po 5-10 latach trwania choroby przychodzi konieczność włączenia do leczenia insuliny. Trzustka nie jest w stanie wydzielić odpowiednich ilości hormonu, dlatego musimy dołożyć go w zastrzykach.

Dodatkowo wraz ze stażem choroby wątroba staje się coraz mniej wrażliwa na działanie insuliny. U większości osób z cukrzycą skutkuje to ciągłym wzrostem stężenia glukozy na czczo. U osób z dłużej trwającą cukrzycą jedyną metodą zahamowania nadmiernej porannej wątrobowej produkcji glukozy jest wstrzyknięcie wieczorem insuliny.

Gdy mimo kolejnego zwiększenia dawek 2-3 leków doustnych oraz zmiany diety, poziom hemoglobiny glikowanej utrzymuje się powyżej 7%, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca dodanie do leczenia insuliny bazalnej.

Początki insulinoterapii 

Na całym świecie ten etap intensyfikacji leczenia jest najtrudniejszy. Trudno się dziwić, że osoby z cukrzycą obawiają się zastrzyków. Badania wykazują, że jeżeli HbA1c wzrasta powyżej 7% to insulina jest włączana dopiero po 10 latach, a jeżeli HbA1c jest powyżej 8% to po 5 latach. Niestety, tak długie zwlekanie z właściwym leczeniem skutkuje pojawieniem się przewlekłych powikłań cukrzycy, w tym zawału serca, uszkodzenia nerek, oczu lub rozwojem stopy cukrzycowej. Do tych powikłań zapewne by nie doszło, gdyby leczenie insuliną było włączone zgodnie z zaleceniami.

W większości przypadków cukrzycy typu 2, w sytuacji kiedy konieczna staje się insulinoterapia, jako pierwsza zalecane jest insulina NPH (tzw. ludzka), lek o pośrednim czasie działania, którą podaje się zazwyczaj przed snem. Dawka początkowa insuliny NPH to 0,1-0,2 j. na kilogram ciężaru ciała. Jeżeli ta dawka nie wystarcza, konieczne jest stopniowe jej zwiększanie o 2 j. co 3-5 dni. Taki sposób zwiększania dawki pozwala na osiągnięcie docelowych stężeń glukozy w sposób bezpieczny, bez hipoglikemii.

Rozpoczęcie insulinoterapii ułatwiają stosowane obecnie wielorazowe i jednorazowe wstrzykiwacze do insuliny, które są bardzo łatwe w obsłudze, a ich cienkie i krótkie igły pozwalają na bezbolesne wstrzyknięcia. Pacjenci, którzy rozpoczynają terapię insuliną przekonują się bardzo szybko, że leczenie to nie jest kłopotliwe, a wyrównanie stężeń glukozy natychmiast poprawia samopoczucie.

Ograniczenia insuliny ludzkiej

Choć w wielu przypadkach insulina NPH jest wystarczająca do wyrównania, to u niektórych osób może się nie sprawdzić. Najbardziej intensywnie działa ona po około 6 godzinach po wstrzyknięciu, a czas jej aktywności jest stosunkowo krótki i wynosi 16-18 godzin. Może to stwarzać problemy w postaci zbyt niskich glikemii w nocy lub za wysokich w godzinach późno popołudniowych i wieczornych. W takich przypadkach konieczne jest wstrzyknięcie dodatkowej dawki insuliny rano. Ponadto preparaty NPH należy dokładnie mieszać przed wstrzyknięciem.

Insuliny najnowszej generacji

Jeżeli w trakcie terapii NPH występują nocne hipoglikemie lub nadal jest niewyrównanie w ciągu dnia wskazane jest zastosowanie długodziałającej insuliny bezszczytowej.

Insuliny analogowe, w tym insuliny bezszczytowe zostały stworzone po to, by pacjent mógł optymalnie wyrównać glikemie bez narażania się na niedocukrzenia. Insuliny ludzkie, wbrew swojej nazwie i temu, że ich budowa jest identyczna z hormonem wydzielanym przez zdrową trzustkę, nie działają tak, jak insulina fizjologiczna. Te krótkodziałające są aktywne za długo, a początek ich działania jest zbyt wolny, te długodziałające z kolei są aktywne w organizmie zbyt krótko. Zastosowanie insulin analogowych pozwala na lepsze wyrównanie glikemii bez wzrostów poposiłkowych stężeń glukozy oraz bez hipoglikemii między posiłkami.

W naszym kraju obecnie są dostępne trzy analogi długodziałające. Należą do nich: glargina, detemir i degludec. Wśród bezszczytowych analogów najdłużej na rynku obecna jest glargina. Insulina ta działa 24 godziny i ma płaski profil działania. Glargina umożliwia wyrównanie porannej i wieczornej glikemii bez narażania pacjenta na hipoglikemię w nocy. Dzięki temu można ją stosować bezpiecznie w jednej dawce (zwykle wieczorem). Dodatkowo insulina ta nie wymaga mieszania przed wstrzyknięciem i jest dostępna również w gotowych do użycia wstrzykiwaczach zawierających po 300 jednostek insuliny. Insulina detemir działa krócej niż 24 godziny, ma niewielki pik działania i zwykle, podobnie jak glarginę, można ją stosować raz dziennie. Trzeci z dostępnych analogów – insulina degludec, ma najdłuższy czas działania (nawet do 40 godzin) i płaski profil działania. Jest najkrócej na rynku i nie jest refundowana przez NFZ.

Insuliny bezszczytowe detemir i glargina są refundowane w 30% dla osób z cukrzycą typu 1 oraz w innych swoistych typach cukrzycy. W cukrzycy typu 2 te insuliny analogowe są refundowane, jeżeli występują hipoglikemie, albo jeżeli po 6 miesiącach leczenia insuliną NPH lub mieszanką insulinową nie można osiągnąć zadowalającego wyrównania metabolicznego (tzn. HbA1C poniżej 8%).

Największy problem stwarzają osoby z dużym zapotrzebowaniem na insulinę. Wiadomo, że obecnie stosowana insulina w stężeniu 100 j./ml podawana w jednorazowym wstrzyknięciu w dawce powyżej 30-40 j. działa słabiej. Dlatego jeżeli przychodzi konieczność stosowania dużych dawek, konieczne jest ich rozdzielenie i podawanie dwóch zamiast jednego wstrzyknięcia. Można to ominąć, gdy insulina ma większe stężenie. Na rynku w Europie jest, a zapewne niedługo w Polsce również będzie dostępna glargina w stężeniu 300 j./ml. Na pewno ułatwi życie pacjentom z cukrzycą typu 2, którzy mają duże zapotrzebowanie na insulinę.

Dr n.med. Małgorzata Godziejewska-Zawada
Klinika Endokrynologii, Centrum Medyczne
Kształcenia Podyplomowego

Patronem merytorycznym tekstu jest firma Sanofi

« Strona główna
  • Justyna

    Ja ostatnio dowiedziałam się właśnie, że choruję na cukrzycę II typu. Wolę nie myśleć od jak dawna… Trzeba się badać profilaktycznie! Ja zauważyłam właśnie, że przez cały dzień jestem senna i mój lekarz rodzinny własnie zlecił badania pod kątem cukrzycy. Teraz szukam jakiś informacji i wskazówek jak sobie radzić z tą chorobą. Znalazłam ciekawą grafikę: http://www.certus.med.pl/pl/baza-wiedzy/cukrzyca , ciekawie wyjaśnia podstawowe kwestie 🙂